شریفی: پیامبر(ص) مسیر جامعه اسلامی را از فردسازی به تمدن سازی رساند

به گزارش خبرنگار مهر، حجت الاسلام والمسلمین احمد شریفی ظهر پنجشنبه در سخنرانی پیش از نماز جمعه قم با تبریک حلول ماه ربیع الاول اظهار کرد: ربیع الاول ماه حیات و زندگی و به تعبیر امام خمینی(ره) ماه آغاز شکل گیری نظم نوین اسلامی به دست پیامبر اکرم(ص) است و روز نخست این ماه نیز با هجرت پیامبر(ص) از مکه به مدینه، سرآغاز شکل گیری حکومت و جامعه نبوی به شمار می رود.

وی افزود: پیامبر اکرم(ص) در شرایطی رسالت خود را آغاز کرد که جامعه عصر بعثت گرفتار جهل، بی خردی، خشونت، غارتگری، بی بندوباری و انواع آسیب های اخلاقی و اجتماعی بود و هدایت و سعادت در آن جامعه جایگاه شایسته ای نداشت.

شریفی ادامه داد: جاهلیت تنها به معنای ناآگاهی و بی سوادی نبود بلکه بخش مهمی از آن به حاکمیت سفاهت و بی خردی بر مناسبات اجتماعی بازمی گشت و احساسات و هیجانات بر عقل و خرد غلبه داشت.

رئیس دانشگاه قم با اشاره به دشواری های مسیر رسالت پیامبر اکرم(ص) بیان کرد: پیامبر خدا طی 23 سال با وجود همه فشارها، آزارها و سختی ها از مسیر خود عقب نشینی نکرد و توانست جامعه ای گرفتار خشونت و غارتگری را به جامعه ای اخلاقی، فضیلت محور، اهل تواضع، ایثار و فداکاری تبدیل کند.

وی با طرح این پرسش که پیامبر اکرم(ص) چگونه توانست چنین تحول عمیقی را در جامعه ایجاد کند، گفت: نخستین اقدام پیامبر اصلاح باورها، بینش ها و نگرش های مردم بود زیرا اساس شکل گیری هر جامعه و تمدن انسانی بر باورها، ارزش ها و اعتقادات آن جامعه استوار است.

شریفی تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص) در دوران 13 ساله حضور در مکه بخش عمده تلاش خود را بر اصلاح اعتقادات مردم متمرکز کرد و توحید، ایمان به خدا، نبوت، معاد، ایمان به غیب و باور به آموزه های الهی را در مرکز دعوت خود قرار داد.

وی ادامه داد: نتیجه این حرکت، تربیت انسان هایی بود که در مسیر دین از استقامت و پایداری برخوردار بودند و در برابر فشارها و سختی ها عقب نشینی نمی کردند و برای حفظ ارزش های الهی اهل مجاهدت و فداکاری بودند.

رئیس دانشگاه قم با بیان اینکه اصلاح فرد مقدمه اصلاح جامعه است، افزود: پیامبر اکرم(ص) ابتدا انسان را ساخت و سپس جامعه را بر پایه همین انسان های مؤمن، مقاوم و مسئولیت پذیر سامان داد و از این طریق زمینه شکل گیری یک جامعه متفاوت با جامعه جاهلی را فراهم کرد.

وی خاطرنشان کرد: ایمان در نگاه پیامبر(ص) صرفاً یک باور ذهنی و فردی نبود بلکه باید در عرصه اجتماعی نیز ظهور پیدا می کرد و باور به خدا و آخرت در رفتار انسان با خانواده، همسایه، جامعه و سایر مردم اثر می گذاشت.

پیامبر اکرم توحید را به عرصه اجتماع امتداد داد

شریفی گفت: یکی از ویژگی های مهم الگوی نبوی این بود که توحید را از سطح اعتقاد فردی به عرصه های مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و مدیریتی امتداد داد و جامعه را بر اساس ارزش های الهی سازماندهی کرد.

وی افزود: انسانی که حقیقتاً به خدا و روز قیامت ایمان دارد نمی تواند نسبت به حقوق دیگران بی تفاوت باشد و ایمان واقعی باید در اخلاق اجتماعی، رعایت حقوق مردم، قانون مداری و پرهیز از آسیب رساندن به دیگران خود را نشان دهد.

رئیس دانشگاه قم ادامه داد: در همین چارچوب، آموزه های اجتماعی دین از قبیل امر به معروف و نهی از منکر، مسئولیت پذیری اجتماعی و دفاع از ارزش های الهی در سیره اهل بیت(ع) نیز امتداد پیدا کرد و برای حفظ و نهادینه شدن این ارزش ها هزینه های سنگینی پرداخت شد.

وی با اشاره به مرحله دوم حرکت پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: با هجرت به مدینه، مرحله جدیدی از مأموریت پیامبر آغاز شد و حضرت از فردسازی صرف عبور کرد و به جامعه سازی و شکل دهی به ساختارهای اجتماعی پرداخت.

پیامبر نظام های اجتماعی را سامان داد

شریفی بیان کرد: مدیریت و حکمرانی جامعه بدون نظام های اجتماعی امکان تحقق ندارد و نظام سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و حتی نظام مربوط به هنر و رسانه از جمله ساختارهایی هستند که برای اداره صحیح جامعه باید مورد توجه قرار گیرند.

وی افزود: یکی از اقدامات مهم پیامبر اکرم(ص) پس از هجرت، ایجاد ساختارهایی بود که بتواند جامعه نوپای اسلامی را از نظر مدیریتی و اجتماعی سامان دهد و مسجد در این الگو جایگاهی محوری پیدا کرد.

رئیس دانشگاه قم با اشاره به تأسیس مسجد قبا و مسجدالنبی(ص) گفت: مسجد در الگوی نبوی صرفاً محل عبادت نبود، بلکه به عنوان یکی از محورهای اصلی مدیریت و ساماندهی جامعه اسلامی مورد استفاده قرار گرفت و این مسئله می تواند در بازخوانی جایگاه مسجد در مدیریت اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.

وی ادامه داد: یکی دیگر از اقدامات اساسی پیامبر اکرم(ص) در مدینه، ایجاد پیوند میان مهاجران و انصار بود که با شکل گیری عقد اخوت، زمینه انسجام اجتماعی و شکل گیری امت اسلامی فراهم شد و فاصله های مبتنی بر قبیله و طبقه اجتماعی کاهش یافت.

اقتصاد اسلامی در مدینه شکل گرفت

شریفی با اشاره به اقدامات اقتصادی پیامبر اکرم(ص) گفت: ساماندهی ساختار اقتصادی جامعه اسلامی نیز در مدینه دنبال شد و موضوعاتی همچون زکات، خمس، انفال و مقابله با اقتصاد ربوی در چارچوب نظام اقتصادی جامعه اسلامی مورد توجه قرار گرفت.

وی افزود: پیامبر اکرم(ص) برای ایجاد یک جامعه منسجم، تنها به مسائل اعتقادی و اخلاقی بسنده نکرد، بلکه ساختارهای اقتصادی و اجتماعی مورد نیاز جامعه جدید را نیز مورد توجه قرار داد.

رئیس دانشگاه قم با اشاره به پیمان مدینه اظهار کرد: این پیمان یکی از جلوه های مهم نظام سازی پیامبر اکرم(ص) بود که روابط گروه های مختلف ساکن مدینه را تنظیم می کرد و می توان آن را از نمونه های مهم تنظیم مناسبات اجتماعی در جامعه نوین اسلامی دانست.

وی تصریح کرد: سیره پیامبر اکرم(ص) نشان می دهد که جامعه سازی نیازمند طراحی و ایجاد ساختارهایی است که بتوانند ارزش های اعتقادی را در عرصه زندگی اجتماعی محقق کنند و بدون چنین ساختارهایی، تحقق اهداف یک جامعه دینی دشوار خواهد بود.

الگوی نبوی به تمدن سازی رسید

شریفی با تأکید بر اینکه حرکت پیامبر اکرم(ص) در مرحله جامعه سازی متوقف نشد، گفت: پس از شکل گیری جامعه اسلامی، زمینه برای حرکت به سوی تمدن سازی فراهم شد و در این مسیر، پیامبر(ص) افق های بزرگ تری را پیش روی مسلمانان قرار داد.

وی افزود: ایجاد امید و ترسیم آینده ای بزرگ برای امت اسلامی از دیگر ویژگی های حرکت پیامبر اکرم(ص) بود و مسلمانان در ادامه مسیر دریافتند که مأموریت آنان محدود به یک جامعه کوچک نیست بلکه باید در جهت گسترش ارزش های الهی و شکل گیری تمدن اسلامی حرکت کنند.

رئیس دانشگاه قم خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم الگوی نبوی را در یک چارچوب کلی تبیین کنیم، باید سه مرحله فردسازی، جامعه سازی و تمدن سازی را در کنار یکدیگر ببینیم و هیچ کدام از این مراحل را نمی توان از دیگری جدا کرد.

وی در پایان تأکید کرد: پیامبر اکرم(ص) با اصلاح انسان ها آغاز کرد، با ایجاد ساختارهای اجتماعی جامعه اسلامی را سامان داد و سپس افق تمدن سازی را پیش روی امت قرار داد و همین الگو می تواند مبنایی برای فهم درست سیره نبوی و ضرورت حرکت از اصلاح فردی به اصلاح اجتماعی و نظام سازی باشد.